Dobry kosmetyk nie zaczyna się od ładnego opakowania ani nawet od wyboru składników. Zaczyna się od pomysłu, pytań i poszukiwania odpowiedzi. Zanim gotowa formuła trafi do słoiczka, przechodzi długą drogę: od koncepcji, przez dobór surowców i eksperymenty laboratoryjne, aż po testy stabilności, bezpieczeństwa i aplikacyjne.

W Cetonii wierzymy, że połączenie tradycyjnej wiedzy zielarskiej ze współczesną nauką daje przestrzeń do tworzenia kosmetyków, które mają przemyślaną formułę, określone przeznaczenie i przyjemność stosowania, które są przede wszystkim skuteczne, a przy tym niezwykle przyjemne. Ale co właściwie dzieje się za drzwiami laboratorium, zanim nowy kosmetyk pojawi się na półce?

1. Opracowanie kosmetyku zaczyna się od pomysłu

Zanim powstanie pierwsza próbka kosmetyku, trzeba odpowiedzieć sobie na kilka podstawowych pytań.

Dla kogo tworzymy produkt? Jaką potrzebę skóry ma adresować? Jakie składniki aktywne mogą pomóc osiągnąć zamierzony efekt? Jaka powinna być jego konsystencja, sposób aplikacji i miejsce w codziennym rytuale pielęgnacyjnym?

Na tym etapie spotykają się dwie perspektywy: wiedza o roślinach i ich właściwościach oraz współczesna wiedza kosmetologiczna i technologiczna.

Analizujemy dostępne surowce, ich właściwości, mechanizmy działania i możliwości wykorzystania w konkretnej formulacji. Sprawdzamy również dokumentację techniczną, rekomendowane stężenia, kompatybilność składników oraz dane dotyczące ich bezpieczeństwa.

Nie każdy interesujący składnik sprawdzi się w każdej formule. Liczy się nie tylko jego potencjał, ale również to, jak będzie zachowywał się w obecności pozostałych komponentów.

To właśnie dlatego receptura kosmetyku nie jest prostą listą wartościowych składników. Jest przemyślaną kompozycją, w której każdy element ma swoje zadanie.

2. Dobór surowców – więcej niż wybór dobrych składników

Kiedy koncepcja produktu jest już określona, rozpoczyna się jeden z najważniejszych etapów: dobór surowców kosmetycznych.

W przypadku kosmetyków botanicznych szczególne znaczenie mają ekstrakty roślinne, oleje, masła i inne składniki pochodzenia naturalnego. Jednak sama roślinna nazwa na etykiecie nie przesądza jeszcze o jakości surowca.

Istotne są między innymi:

• pochodzenie i sposób pozyskiwania surowca,
• jego skład i standaryzacja,
• jakość potwierdzona dokumentacją,
• właściwości fizykochemiczne,
• stabilność i kompatybilność z pozostałymi składnikami,
• zalecane stężenie stosowania,
• czy nie „gryzie się” z innymi składnikami.

Równie ważne są składniki, których na pierwszy rzut oka nie zauważamy. Emulgatory, substancje stabilizujące, konserwanty czy regulatory pH często decydują o tym, czy kosmetyk będzie bezpieczny, trwały i przyjemny w użytkowaniu.

W dobrze zaprojektowanej formulacji nie ma przypadkowych elementów. Nawet składnik, który nie jest bohaterem komunikacji marketingowej, może pełnić bardzo istotną funkcję technologiczną.

O doborze surowców możesz też przeczytac w tym wpisie: klik

3. Tworzenie receptury kosmetycznej – pierwsze próby laboratoryjne

Kiedy mamy już wybrane surowce, powstaje pierwsza wersja receptury. To moment, w którym teoria zaczyna konfrontować się z praktyką.

W laboratorium przygotowujemy niewielkie partie kosmetyku, kontrolując między innymi kolejność dodawania składników, temperaturę, czas mieszania i parametry procesu technologicznego.

W przypadku emulsji trzeba odpowiednio połączyć fazę wodną i olejową. W serum istotne jest uzyskanie właściwej struktury i stabilności. W olejach kluczowe znaczenie ma odpowiednia kompozycja lipidowa oraz zachowanie jakości surowców.

Pierwsza próbka rzadko jest wersją ostateczną, właściwie to nigdy tak sie jeszcze nie zdarzyło… 🙂

Czasami emulsja okazuje się zbyt gęsta. Innym razem kosmetyk jest zbyt płynny, pozostawia niepożądany film na skórze albo nie wchłania się tak, jak zakładaliśmy, albo sposób aplikacji nie jest zadowalający, czasem jest zbyt tempy, czasem coś się roluje. Zdarza się, że dwa bardzo dobre składniki, które rozpatrywaliśmy osobno, w duecie nie tworzą udanej kompozycji.

Wówczas wracamy znowu do receptury, do początku.

Zmiana proporcji emulgatorów, rodzaju oleju, stężenia składnika aktywnego czy sposobu przygotowania może całkowicie zmienić właściwości gotowego produktu.

To właśnie tutaj zaczyna się prawdziwa praca formulacyjna: seria prób, porównań i korekt, które stopniowo przybliżają nas do zamierzonego efektu.

4. Konsystencja ma znaczenie. Testowanie konsystencji to ważny etap opracowania kosmetyku

Kosmetyk powinien nie tylko spełniać określoną funkcję pielęgnacyjną. Powinien również dobrze się rozprowadzać, odpowiednio wchłaniać i pozostawiać na skórze przyjemne odczucie.

Dlatego ocena sensoryczna jest ważną częścią procesu opracowywania receptury.

Sprawdzamy:

• jak kosmetyk zachowuje się podczas aplikacji,
• czy łatwo rozprowadza się na skórze,
• jak szybko się wchłania,
• czy pozostawia tłusty lub lepki film,
• jakie odczucie daje skórze po aplikacji,
• czy jego konsystencja pozostaje taka sama podczas przechowywania.

Czasami różnica między dobrą a naprawdę dopracowaną formułą tkwi w niewielkiej zmianie proporcji składników.

Przykładowo lekkie serum emulsyjne może wymagać wielu prób, zanim osiągnie odpowiednią równowagę między lekkością, aksamitnością i komfortem stosowania.

Nie chodzi o to, aby kosmetyk miał po prostu ładną konsystencję. Chodzi o to, aby jego właściwości użytkowe były spójne z przeznaczeniem i charakterem produktu.

5. Badania stabilności kosmetyków i kontrola jakości

Kiedy receptura zaczyna spełniać nasze oczekiwania, przychodzi czas na kolejny ważny etap: badanie stabilności.

Kosmetyk musi zachowywać odpowiednią jakość nie tylko bezpośrednio po przygotowaniu, ale również podczas przechowywania.

W zależności od rodzaju produktu przeprowadza się badania w różnych warunkach, między innymi w podwyższonej i obniżonej temperaturze, a także testy cyklicznych zmian temperatury.

Obserwuje się między innymi:

• zmianę barwy i zapachu,
• zmianę konsystencji,
• rozwarstwianie się emulsji,
• wytrącanie osadów,
• zmiany pH,
• inne oznaki utraty stabilności.

Szczególnie ważne jest sprawdzenie, czy składniki pozostają ze sobą kompatybilne i czy formuła nie zmienia swoich właściwości pod wpływem czasu oraz warunków przechowywania. Zauważ, że kupując kosmetyk latem z dostawą do paczkomatu narażasz go na temperatury często przewyższające 50 stopni Celsjusza. Z kolei zimą w paczkomacie jest mróz. Kosmetyk powinien móc wytrzymać te ekstrema 🙂

Stabilność kosmetyku nie jest kwestią estetyczną. Ma bezpośredni związek z jakością produktu i jego bezpieczeństwem. Zdradzimy Ci sekret – mieliśmy przypadek, w którym mimo pozytywnych wyników testów stabilności produkt zaczął się źle zachowywać po 5-6 miesiącach od produkcji i musielismy go wycofać z rynku 🙁 tak, takie sytuacje także się zdarzają.

6. Badania mikrobiologiczne i bezpieczeństwo kosmetyku

Kosmetyk, szczególnie zawierający wodę, musi być odpowiednio zabezpieczony przed rozwojem drobnoustrojów.

Dlatego kolejnym istotnym etapem są badania mikrobiologiczne. Obejmują one między innymi ocenę czystości mikrobiologicznej produktu oraz, w odpowiednich przypadkach, badanie skuteczności systemu konserwującego, określane jako challenge test.

Challenge test pozwala ocenić, czy zastosowany system konserwujący jest w stanie ograniczać rozwój określonych mikroorganizmów w gotowym kosmetyku. Mówiąc kolokwialnie – próbkę gotowego kosmetyku celowo zakaża się różnymi patogenami i sprawdza, jak produkt sobie z nimi radzi (czy pozwala tym patogenom się namnażać, czy broni się).

To bardzo ważne, ponieważ sama obecność konserwantu w składzie INCI nie gwarantuje jeszcze skutecznej ochrony produktu.

Znaczenie mają również pH, rodzaj formulacji, aktywność wody, opakowanie i wzajemne oddziaływanie składników.

Przed wprowadzeniem kosmetyku na rynek konieczna jest także ocena bezpieczeństwa przeprowadzona przez uprawnionego safety assessora. Na jej podstawie przygotowywany jest raport bezpieczeństwa kosmetyku (CPSR), stanowiący część dokumentacji produktu.

Dopiero spełnienie wszystkich wymaganych przepisami warunków pozwala legalnie wprowadzić kosmetyk do obrotu.

Do tego dochodzi jeszcze mnóstwo innych, pośrednich badań, takich jak badanie dermatologiczne (my zawsze wykonujemy je na skórach wrażliwych) badania aplikacyjne (które potwierdzają nasze deklaracje, a więc które pokazują czy kosmetyk faktycznie działa tak, jak sobie to wymyślilismy).

7. Dobór opakowania jako element opracowania kosmetyku

Wybór opakowania nie jest wyłącznie decyzją estetyczną.

Materiał, z którego wykonano opakowanie, sposób dozowania i kontakt kosmetyku z jego powierzchnią mogą wpływać na jakość oraz trwałość produktu.

Dlatego sprawdzamy również kompatybilność gotowej formulacji z docelowym opakowaniem.

Inaczej zachowuje się kosmetyk zamknięty w słoiczku, inaczej w butelce z pompką, a jeszcze inaczej w opakowaniu typu airless.

Istotne jest między innymi to, czy opakowanie:

• nie wpływa niekorzystnie na właściwości kosmetyku,
• zapewnia odpowiednią ochronę produktu,
• umożliwia wygodne i higieniczne dozowanie,
• zachowuje funkcjonalność podczas użytkowania.

W przypadku kosmetyków zawierających składniki wrażliwe na światło czy utlenianie odpowiedni dobór opakowania ma szczególne znaczenie.

To kolejny przykład na to, że dobry kosmetyk jest rezultatem wielu współzależnych decyzji. W Cetonii stawiamy na szkło biofotoniczne. Po pierwsze to szkło – nie wchodzi w reakcję z zawartością. A po wtóre jego biofotoniczność (czyli taki kolor, który przepuszcza tylko pewną długość światła działającą ochronnie na zawartość) zapewnia nam dłuższą świeżość kosmetyku.

8. Dokumentacja i wymagania prawne przy wprowadzaniu kosmetyku na rynek

Zanim kosmetyk trafi do sprzedaży, musi przejść również etap formalny.

Unijne przepisy dotyczące kosmetyków, przede wszystkim Rozporządzenie (WE) nr 1223/2009, określają wymagania związane z bezpieczeństwem, dokumentacją i wprowadzaniem produktów do obrotu.

Wśród najważniejszych obowiązków znajdują się:

• przygotowanie raportu bezpieczeństwa kosmetyku (CPSR),
• opracowanie i zgromadzenie dokumentacji produktu (PIF),
• zapewnienie zgodności procesu produkcji z zasadami Dobrej Praktyki Produkcji (GMP),
• prawidłowe przygotowanie oznakowania i listy składników INCI,
• zgłoszenie kosmetyku do europejskiego portalu CPNP przed wprowadzeniem go na rynek.

To etap, który może wydawać się mniej kreatywny niż opracowywanie receptury, ale jest równie ważny. Oraz zagrożony sankcjami karnymi za jego niedochowanie.

Odpowiedzialność za kosmetyk nie kończy się bowiem na stworzeniu dobrej formuły. Obejmuje również zapewnienie, że produkt spełnia wszystkie wymagania dotyczące bezpieczeństwa i jakości.

Ile czasu zajmuje opracowanie nowego kosmetyku?

Nie ma jednej odpowiedzi. Czas potrzebny na opracowanie kosmetyku zależy od rodzaju produktu, stopnia skomplikowania formulacji, zastosowanych surowców i zakresu niezbędnych badań.

Prosta receptura może wymagać mniej pracy niż zaawansowane serum emulsyjne zawierające kilka składników aktywnych, ekstrakty roślinne i wymagający system emulgujący.

Na cały proces składają się między innymi:

1. Opracowanie koncepcji i założeń produktu.
2. Dobór surowców i przygotowanie receptury.
3. Wykonanie kolejnych próbek laboratoryjnych.
4. Dopracowanie właściwości sensorycznych.
5. Badania stabilności i mikrobiologiczne.
6. Ocena bezpieczeństwa i przygotowanie dokumentacji.
7. Weryfikacja opakowania i przygotowanie produkcji.

Poszczególne etapy mogą częściowo przebiegać równolegle, ale niektórych nie da się przyspieszyć bez kompromisu w zakresie jakości i bezpieczeństwa.

Dlatego opracowanie nowego kosmetyku często zajmuje kilka miesięcy. W przypadku bardziej wymagających formulacji proces może być jeszcze dłuższy. W naszym portfolio mamy kosmetyk, który trafił do sprzedaży po 3 miesiącach od pomysłu, ale mamy także taki, nad którym pracowaliśmy 2 lata (Centella), a nawet taki, którego jeszcze nie ma mimo upływu lat, bo ciagle nie jesteśmy zadowoleni (krem pod oczy).

Kosmetyk, którego nie widać na pierwszy rzut oka

Kiedy otwierasz słoiczek nowego kremu, widzisz gotowy produkt. Nie widzisz kilkunastu wersji receptury, prób zmiany konsystencji, analiz dokumentacji surowców ani kolejnych etapów badań.

Nie widzisz również wszystkich decyzji, które trzeba było podjąć, aby połączyć składniki w stabilną, bezpieczną i przyjemną w stosowaniu całość.

W Cetonii traktujemy tworzenie kosmetyków jako proces, w którym równie ważne są wiedza, doświadczenie i uważność. Inspirujemy się tradycyjnym zielarstwem, ale korzystamy również z osiągnięć współczesnej nauki i technologii kosmetycznej.

Bo dobry kosmetyk to coś więcej niż zestaw wartościowych składników.

To przemyślana receptura, odpowiednio dobrane surowce, wielokrotne próby, badania i wiele miesięcy pracy, których efekt zamyka się ostatecznie w niewielkim słoiczku.

I właśnie dlatego warto wiedzieć, co kryje się za kosmetykiem, zanim trafi na Twoją półkę.

 

 

FAQ. Najczęściej zadawane pytania o tworzenie kosmetyków

Ile trwa opracowanie nowego kosmetyku?

Opracowanie nowego kosmetyku zajmuje zazwyczaj kilka miesięcy. Czas zależy od rodzaju produktu, złożoności receptury, liczby prób laboratoryjnych oraz zakresu badań stabilności, mikrobiologicznych i bezpieczeństwa.

Jakie etapy obejmuje tworzenie kosmetyku?

Proces tworzenia kosmetyku obejmuje opracowanie koncepcji, dobór surowców, przygotowanie receptury, wykonanie próbek laboratoryjnych, ocenę właściwości sensorycznych, badania stabilności, badania mikrobiologiczne, ocenę bezpieczeństwa oraz przygotowanie dokumentacji wymaganej przepisami.

Dlaczego kosmetyk musi przejść badania stabilności?

Badania stabilności pozwalają sprawdzić, czy kosmetyk zachowuje swoje właściwości podczas przechowywania. Ocenia się między innymi jego konsystencję, zapach, barwę, pH oraz odporność na zmiany temperatury. Jest to ważny element oceny jakości i trwałości produktu.

Czym jest challenge test kosmetyku?

Challenge test to badanie skuteczności systemu konserwującego w gotowym kosmetyku. Polega na kontrolowanym wprowadzeniu określonych mikroorganizmów do próbki produktu i obserwacji, czy zastosowany system konserwujący skutecznie ogranicza ich rozwój.

Czy kosmetyk naturalny również wymaga konserwantu?

Tak. Kosmetyki zawierające wodę mogą stanowić środowisko sprzyjające rozwojowi drobnoustrojów. Dlatego wymagają odpowiednio dobranego systemu ochrony mikrobiologicznej. Pochodzenie składników nie zwalnia produktu z wymagań dotyczących bezpieczeństwa.

Co to jest receptura kosmetyczna?

Receptura kosmetyczna to dokładnie opracowany skład ilościowy i jakościowy produktu, określający zastosowane surowce oraz ich proporcje. Uwzględnia zarówno funkcje pielęgnacyjne składników, jak i ich wzajemną kompatybilność, stabilność oraz właściwości użytkowe.

Czy opakowanie wpływa na trwałość kosmetyku?

Tak. Materiał, konstrukcja i sposób dozowania opakowania mogą wpływać na kontakt produktu z powietrzem, światłem i zanieczyszczeniami. Dlatego kompatybilność opakowania z formulacją jest jednym z elementów, które należy uwzględnić podczas opracowywania kosmetyku.